اقتصادی
به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، جهان در آستانه یکی از بزرگترین تحولات بنیادین قرن بیست ویکم قرار دارد. هوش مصنوعی مولد فراتر از یک ابزار ساده، در حال بازمهندسی ساختارهای اقتصادی، اجتماعی و نهادی بازار کار است. شواهد بین المللی نشان می دهد که این فناوری برخلاف انقلاب های صنعتی پیشین، مستقیماً «مهارت های شناختی» را هدف قرار داده است.
تغییر ماهیت شغل؛ از مجری گری به ناظرگری
از منظر سیاست گذاری، این وضعیت یک پیام روشن دارد: هوش مصنوعی مولد الزاماً باعث بیکاری گستردۀ کوتاه مدت نخواهد شد؛ بلکه بیش از هر چیز، موجب دگرگونی ماهیت شغل و بازتعریف مرز میان انسان و ماشین می شود. بسیاری از وظایفی که امروز توسط انسان انجام می شوند (مثلاً طبقه بندی داده، پاسخ گویی به مکاتبات یا تدوین محتوای آموزشی) در آینده به کمک مدل های هوش مصنوعی انجام خواهد شد. اما این به معنای حذف کل شغل نیست، بلکه ساختار آن تغییر می کند؛ به این معنا که نیروی کار از انجام کارهای یدی و تکراری ذهنی به سمت مدیریت و نظارت بر خروجی های ماشین حرکت خواهد کرد.
شکاف جهانی و نابرابری در توزیع منافع
گزارش 2024صندوق بین المللی پول حاکی از آن است که حدود 60درصد از نیروی کار در اقتصادهای پیشرفته در مشاغلی فعال اند که مستقیماً تحت تأثیر هوش مصنوعی هستند. در این کشورها، هوش مصنوعی عمدتاً ابزاری «تکمیلی» برای ارتقای بهره وری است. اما در مقابل، در اقتصادهای نوظهور و کشورهای کم درآمد، سهم مشاغلی که ظرفیت تکمیلی دارند بسیار پایین تر است. در این جغرافیاها، هوش مصنوعی با وظایف ساده و قابل خودکارسازی روبرو می شود و خطر حذف نیروی انسانی بسیار جدی تر است. این تفاوت بنیادی، جهان را با خطر «قطبی شدن بازار کار» مواجه می کند: کشورهای ثروتمند با چالش «سازگاری» و کشورهای فقیر با خطر «حذف» دست وپنجه نرم خواهند کرد.
اتمسفر اشتغال در ایران؛ فرصت ها و آسیب پذیری ها
در ایران، بر اساس تحلیل مرکز پژوهش های مجلس (1403)، حدود20 درصد از مشاغل در معرض اثر مستقیم این فناوری قرار دارند. اگرچه سهم کمتری نسبت به غرب درگیر هستند، اما دو گروه به شدت در کانون تغییر قرار دارند.
جوانان تحصیل کرده: که باید مهارت های خود را از دانش سنتی به مهارت های مکمل هوش مصنوعی تغییر دهند.
زنان شاغل: که بخش بزرگی از آن ها در بخش های اداری، دفتری و آموزشی فعال هستند؛ حوزه هایی که هوش مصنوعی در آن ها بیشترین قدرت نفوذ را برای خودکارسازی دارد.
ابعاد اجتماعی و ضرورت سیاست گذاری پیش گیرانه
کشورهایی که از هم اکنون به صورت هدفمند آماده شوند، از طریق آموزش مهارت های جدید و اصلاح نهادهای بازار کار، می توانند از منافع بهره وری بهره مند شوند. در مقابل، کشورهای غیرفعال با افزایش نابرابری و بی اعتمادی اجتماعی مواجه خواهند شد. سیاست گذار باید بداند که هوش مصنوعی می تواند شکاف طبقاتی را عمیق تر کند، مگر آنکه دسترسی به این فناوری «دموکراتیزه» شده و آموزش های لازم برای تمام سطوح مهارتی فراهم شود.
هوش مصنوعی مولد، پایانِ کار نیست، بلکه پایانِ «کار به شیوه سنتی» است. موفقیت در این دوران جدید، نه در گرو مقابله با فناوری، بلکه در گرو طراحی یک سیاست ملی فعال است که بتواند تهدید جایگزینی را به فرصتی برای افزایش بهره وری ملی تبدیل کند.
انتهای پیام/
